اعتراف می‌کنم به شعر

توضیح: این یادداشت امروز با حذف و تغییر پاره‌ای جملات در روزنامه اعتماد منتشر شد.

سپیده جدیری

شاید این اعتراف نزد کتاب ‌نخوان‌ها که تعدادشان در کشور ما کم هم نیست، قدری عجیب به نظر برسد، اما عین حقیقت است: اعتراف می‌کنم که به خاطر نجات ادبیات و به ویژه شعر از قصابی شدن‌های پیاپی‌ زیر ساطور ممیزیِ چهار سال اخیر، به میرحسین موسوی رأی دادم. شاید بگویید که نفست از جای گرم بیرون می‌آید اما باز اعتراف می‌کنم که شعر برای شاعر از نان شب هم واجب‌تر است و هر چند که موسوی اتفاقاً بیش از هر چیز روی لزوم تغییر شرایط اقتصادی مملکت تأکید داشت، بُعد فرهنگیِ چهره او و شعار «دولت فرهنگی، فرهنگ غیردولتی»اش بیشترین تأثیر را در رأی دادنم به او داشت.
پس از اعلام نتایج انتخابات، به خودم گفتم که شعر گفتن را فراموش کن چون به احتمال قریب به یقین دیگر شعر تو و امثال تو – که هیچگاه درگیر بازی‌های سیاسی نبوده‌اید و مدیحه هم نسروده‌اید – در این مملکت چاپ نخواهد شد و اگر بعد از پاره پاره شدن در اداره ممیزی، چاپ بشود هم چیزی از آن دستگیر خواننده‌هایتان نخواهد شد.
چند روز پیش بود که فهمیدم در قضاوت درباره بحرانی‌تر شدن وضعیت شعر و شاعران اشتباه نکرده بودم وقتی شنیدم که بعد از انتخابات، ناشرانی چون ثالث و چشمه پروژه چاپ کتاب شعر (اگر نگوییم همه کتاب‌هایشان) را متوقف کرده‌اند. ظاهراً ناشران حوزه ادبیات حتی بعد از تغییر وزیر ارشاد هم امیدی به بهبود وضعیت نشر کتاب‌های ادبی ندارند و حتی شنیده‌ام که برخی از معتبرترین آنها به فکر تغییر شغل یا خارج شدن از کشور افتاده‌اند. البته فکر نمی‌کنم ناشران حوزه‌های دیگر هم در شرایط بهتری به سر ببرند، به ویژه ناشران حوزه‌هایی چون اندیشه و سیاست.  این مسئله از دو بُعد قابل بررسی است: اول این که ناشران بعد از پشت سر گذاشتن تجربه انتظارهای طولانی مدت دریافت مجوز چاپ کتاب در چهار سال اخیر، بیم تکرار یا بدتر شدن آن شرایط را دارند و نکته دوم هم - که آن طور که شنیده‌ام اغلب ناشران به آن اذعان دارند - کمرنگ‌ شدن انگیزه مردم برای کتاب خواندن بعد از اتفاق‌های پیش‌آمده در ماه‌های اخیر است. هر دوی این‌ها می‌تواند به ورشکستگی ناشر منجر شود و بنابراین وقتی تلفنی از نشر چشمه به من اطلاع دادند که پروژه چاپ کتاب شعر این ناشر متوقف شده و باید بروم و نسخه دست‌نویس کتابم را از آنها پس بگیرم، در دلم به آنها حق دادم.  

۱۵:۴۷ - نظرات(۸)

رویدادهای اخیر ایران در گفت‌وگو با محمدجواد غلامرضا کاشی*

آنکه به خواست عمومی پاسخ ندهد، سقوط اخلاقی می‌کند

پیش‌بینی این روزها دشوار بود. سه ماه قبل و در آستانه انتخابات که با دکتر کاشی گفت‌وگو کردم، با خوشبینی از تحولات آینده سخن می‌گفت، اما الان همه چیز فرق کرده؛ موقعیتی جدید خلق شده و جامعه ایران تجربیات عجیب و غریبی را از سر گذرانده است. اما چرا این‌جوری شد؟ چرا همه چیز از مدار طبیعی خود یکدفعه خارج شد؟ این‌ها پرسش‌های امروز ما از دکتر محمدجواد غلامرضا کاشی، استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی است. کلیدواژه پاسخ‌های دکتر کاشی «سیاست فضیلت‌مندانه» است که در پرتو خواست و اراده عمومی معنا می‌یابد. زمانی سیاست فضیلت خود را از دست می‌دهد که به اراده عمومی پاسخی درخور داده نشود. این گفت‌وگو را می‌خوانید.

***

عکس: سهام‌الدین بورقانی

سي سال از انقلاب ایران گذشته و جامعه ایران فراز و نشیب‌های بسیاری را در این مدت گذرانده است اما اتفاقاتی که در این دو ماه اخیر رخ داده با همه این‌ تجربیات متفاوت است. شما این وضعیت را چگونه توصیف می‌کنید؟
من فکر می‌کنم، خیلی از اتفاقاتی که امروز افتاده قبل از این هم رخ داده است، اما آنچه امروز را با همیشه متفاوت می‌کند، عبارت ازآن است كه همه چیز در عرصه عمومی اتفاق می‌افتد، یعنی ما با یک اعتراض عمومی مواجهیم و کسانی هم هستند که در صدد تقابل با یک خواست عمومی برآمده‌اند. این اصطلاح «عمومی» اصطلاح بسیار مهمی در اندیشه سیاسی است؛ امری که عمومی می‌شود نه تنها وجاهت اخلاقی می‌یابد، بلکه اولویت هم پیدا می‌کند، یعنی همه چيز در مراتب بعدی آن قرار می‌گیرد. مثالی می‌زنم. گاهی پیش می‌آید که معترضان زنان هستند یا برخی قومیت‌ها یا کارگران. در هر کدام از این صورت‌های اعتراض، معمولا آن دیگرانی که به آن جنسیت، قومیت یا آن طبقه تعلق ندارند، می‌توانند بگویند «آنها» معترضند به این دلیل که فلان منفعت خاص یا فلان خصیصه را دارند. ما نیز به دلیل آن خصیصه‌ای که «آنها» دارند و «ما» نداریم، خودمان را از ایشان متمایز می‌کنیم و می‌گوییم، این چیزی است که «آنها» می‌خواهند، نه «ما». [کلیک کنید]

۲۲:۲۴ - نظرات(۹)

اسلام جهانی در گفت‌وگو با اولیویر روا*

از مهندسی دینی دوری کنیم

ژان فرانسیس مایر
ترجمه: احسان عابدی

چندی قبل، پس از سال‌ها کار و تحقیق درباره اسلام سیاسی، اولیویر روا، اندیشمند و محقق فرانسوی کتابی با نام «اسلام جهانی» نوشت که هم‌اکنون نسخه بازبینی شده آن به زبان انگلیسی منتشر شده است.
بر مبنای تحلیل‌های روا، پروژه‌های اسلامی معاصر دیگر محدود به سرزمین‌های خاصی نیست که شاید این امر ناشی از شکست برخی گروه‌های اسلام‌گرا در ایجاد دولت‌‌های اسلامی باشد. به عبارتی، این پروژه‌ها امروز «افراد» را در یک زمینه جهانی نشانه رفته است و سعی در ترویج اسلام‌گرایی به صورت فردی دارد. این ادعا هم درمورد جنبش‌های پارساگرایانه صادق است و هم جنبش‌های رادیکال. روا می‌گوید، اسلام نیز مانند دیگر ادیان از پاره‌ای گرایش‌های امروزی، مانند فردگرایی مصون نمانده است. اسلام را نمی‌توان محدود به یک فرهنگ خاص دانست. شاهد این مدعا نیز مسلمانان جوان غرب هستند که هویتشان را صرفا به عنوان یک مسلمان تعریف می‌کنند و از سنت‌های آبا و اجدادی خود فاصله می‌گیرند. گفت‌وگو با اولیویر روا، اندیشمند فرانسوی را می‌خوانید.
 
***

در کتابتان نوشته‌اید، سکولاریزاسیون همزمان با جنبش احیای دین پیش می‌رود. ممکن است توضیح دهید، چرا این دو گرایش به ظاهر متناقض را باید در کنار هم سنجید؟
شکل‌های جدید دین‌داری هر روز از فرهنگ‌ها و جوامع سنتی فاصله بیشتری می‌گیرد تا اجتماعات دینی جدیدی را بر اساس دوگانه «ما و آنها» پدید آورد؛ آنان که ایمان خود را دوباره بازیافته‌اند تمایل دارند خط پررنگی میان «نجات‌یافتگان» و «رها شدگان به حال خود» بکشند. از این رو معتقدان راستین را در اقلیت می‌بینند و اکثریت جامعه را سکولار. تا مادامی نیز که چنین بینشی داشته باشند، هر روز از مسائل اجتماعی و حتی از سیاست فاصله بیشتری می‌گیرند. آنها اجتماعاتی را حول اعتقادات دینی خود سازماندهی می‌کنند که از آن بیرون نمی‌آیند.[کلیک کنید]

۰۲:۴۰ - نظرات(۱)